تحلیل بیلان آبی دریاچه ارومیه : بخش اول - برآورد میزان تبخیر

تحلیل بیلان آبی دریاچه ارومیه : بخش اول - برآورد میزان تبخیر

سعید فرخی، گروه کوانتس دانشگاه تهران

محمد باقر روشن، گروه کوانتس دانشگاه تهران

چکیده

دریاچه ارومیه به عنوان بزرگترین دریاچه داخلی کشور و دومین دریاچه بزرگ آب شور جهان، در سال های اخیر با خطر خشکی کامل روبرو شده است. احیای دریاچه ارومیه به توسعه مدل هایی جهت تحلیل بیلان آبی آن نیازمند می باشد. در این تحقیق با استفاده از ایستگاه های تبخیر سنجی وزرات نیرو میزان تبخیر از سطح دریاچه به صورت میانگین ماهانه و سالانه برآورد شده است.  و عدد 900 میلیمتر به عنوان تبحیز سالانه از سطح دریاچه محاسبه شده است.  به همین منظور داده های 14 ایستگاه تبخیر سنجی از جمله ایستگاه تبخیر سنجی گلمخانه که داده های تبخیر آب شیرین و آب شور دریاچه را ثبت نموده، مورد بررسی قرار گرفته است. با مقایسه میانگین مقادیر تبخیر 14 ایستگاه تبخیر سنجی مجاور دریاچه با مقادیر تبخیر آب شیرین و شور ایستگاه کلمخانه، و اعمال تصحیح ضریب تشتک، تبخیر کلی از سطح دریاچه ارومیه محاسبه شده است و در پایان با در نظر گرفتن الگوری تبخیر ماهیانه ایستگاه های تبخیر سنجی، تبخیر ماهانه از سطح دریاچه در 12 ماه سال محاسبه شده است.

واژگان کلیدی

دریاچه ارومیه، بیلان آبی، تبخیر، تشتک تبخیر، ایستگاه تبخیر سنجی

 

1-    مقدمه

دریاچه ارومیه با وسعتی بیش از 5000 کیلومتر مربع، یک دریاچه آب شور است که با حوضه آبریزی به وسعت 52000 کیلومتر مربع، به عنوان بزرگترین دریاچه داخلی ایران محسوب می شود[1]. این دریاچه به عنوان دومین دریاچه بزرگ آب شور جهان بین استان های آذربایجان شرقی و غربی قرار گرفته است.

در سال های اخیر تغییرات اقلیمی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در کنار فعالیت های انسانی از قبیل استفاده بی رویه از منابع آب زیرزمینی و ساخت سدهای متعدد بر روی رودخانه ها و همچنین ایجاد تغییرات غیر اصولی در بستر دریاچه، موجب کاهش سطح تراز آن شده است. روند کاهش سطح تراز دریاچه ارومیه به حدیست که بی توجهی به آن می تواند به خشک شدن دریاچه و ایجاد مشکلات متعدد زیست محیطی از قبیل طوفان نمک، تشدید تغییرات اقلیمی در چند استان کشور منجر شود. از این رو طرح هایی در زمینه مدیریت منابع آب حوضه آبریز دریاچه ارومیه در کنار پروژه های آبرسانی به آن با هدف احیای دریاچه ارومیه، به موضوع مطالعه نهادهای مسئول تبدیل شده است.

مطالعه و ارزیابی طرح های فوق الذکر مستلزم مدلسازی دقیق بیلان آبی دریاچه و سناریوهای آبرسانی به آن است. از این رو گروه کوانتس دانشگاه تهران مجموعه مطالعاتی را در راستای توسعه مدلی جهت ارزیابی سناریوهای آبرسانی به دریاچه ارومیه در دستور کار خود قرار داده است.

در این مجموعه مطالعات، ضمن توسعه مدلی جهت تحلیل بیلان آب دریاچه ارومیه، سناریوهای مختلف آبرسانی جهت احیای آن مورد بررسی قرار می گیرد. بدین منظور در مرحله اولِ مطالعات فوق الذکر، ابتدا مدلی جهت تحلیل بیلان آب دریاچه ارائه می شود که بتوان آن را در ارزیابی سناریوهای مختلف آبرسانی به کار گرفت. توسعه مدل بیلان آبی دریاچه ارومیه از طریق تحلیل تعادل آبی آن حاصل می شود که خود شامل در نظر گرفتن کلیه جریان های ورودی و خروجی به بدنه آبی دریاچه و محاسبه تغییرات میزان ذخیره آب آن می باشد[1[. در این بین تبخیر را می توان مهمترین و ناشناخته ترین پارامتر در بیلان آبی دریاچه ارومیه قلمداد کرد. به این علت که روشی برای اندازه گیری مستقیم تبخیر دریاچه وجود ندارد و تنها جریان خروجی قابل توجه آب از دریاچه از طریق تبخیر سطحی صورت می گیرد. بنابراین محاسبه دقیق عدد تبخیر دریاچه از اهمیت زیادی برخوردار است.

در این مقاله ضمن بررسی داده های تبخیر از چند ایستگاه تبخیر سنجیِ نصب شده در اطراف دریاچه ارومیه،  برآوردی از میزان تبخیر از سطح آن جهت به کار گیری در مدل بیلان آبی ارائه می گردد. در مطالعات بعدی با تحلیل ورودی های آب به دریاچه شامل ورودی آب سطحی و بارش، شرایط لازم جهت توسعه مدل بیلان آبی فراهم می آید. 

 

2-   مواد و روشها

2-1 تعریف روش محاسبه

تا به حال روشی که با استفاده از آن بتوان مستقیماً میزان تبخیر آب از سطح یک دریاچه را اندازه گرفت ابداع نشده است. بدین دلیل که جریان آب ورودی به دریاچه ها همواره وجود دارد و نمی توان با اندازه گیری تراز آب به مقدار دقیق تبخیر دست یافت.. از آن جا که جریان آب ورودی به دریاچه اصولاً با دقت مطلوبی اندازه گیری نمی شود و  در عین حال میزان تبادل آب دریاچه با سفره های آب زیر زمینی نیز به دقت قابل محاسبه نیست، حتی با استفاده از شبیه سازی و به کارگیری روش های بیلان آب نیز محاسبه دقیق میزان تبخیر از سطح دریاچه ها امکان پذیرنمی باشد.

علاوه بر این دستیابی به یک مدل دقیق از تبخیر دریاچه ارومیه به اندازه گیری دقیق متغیرهای فیزیکی و شیمیایی آب شور دریاچه در کنار متغیرهای اقلیمی و آب و هوایی محیط پیرامونی آن از قبیل سرعت باد، تایش آفتاب، فشار جو، رطوبت نسبی محیط، وجود تلاطم در جریان دریاچه، مقدار مواد محلول در آب دریاچه(مثل نمک طعام)، وجود آرتمیا، غلظت آب دریاچه و ویسکوزیته آن [4] وابسته است.با توجه به فقدان داده های اندازه گیری شده کافی از کلیه متغیرهای یاد شده، امکان ارائه یک مدل کاملاً دقیق از تبخیر دریاچه وجود ندارد. لذا به منظور ارائه برآوردی صحیح و کاربردی از تبخیر دریاچه ارومیه، داده های ایستگاه های تبخیرسنجی وزارت نیرو مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرند. در این ایستگاه ها مقدار تبخیر با استفاده تشتک تبخیر اندازه گیری می شود.

ساده ترین، عملی ترین و متداول ترین روش برای تعیین مقدار تبخیر، استفاده از تشتک تبخیر است[4]. در این روش، آب در داخل وسیله ای به نام تشتک تبخیر ریخته شده و ارتفاع آن در روز های مختلف ثبت می شود. در پایان با رعایت یک سری نکات استاندارد مانند نحوه ی ریختن آب در تشتک و همچنین انتقال حرارت ظرف با محیط و غیره، میزان تبخیر را محاسبه می نمایند. مقدار نهایی تبخیر برحسب ارتفاع در واحد سطح اندازه گیری شده[4] و برحسب میلی متر در سیستم بین المللی[1] بیان می گردد. معنای آن این است که ارتفاع آب در تشتک به اندازه مقدار ارائه شده کاهش یافته است. در شکل1 نوعی از این تشتک تبخیر مشاهده می شود که به کلاس Aآمریکایی مشهور است.

شکل1-  تشتک تبخیر آمریکایی کلاس A

اکثر ایستگاه های تبخیرسنجی با استفاده از آب شیرین عمل تبخیر سنجی را انجام می دهند. در حالی که علم فیزیک عنوان می کند که تبخیر در آب شور کمتر از تبخیر آب شیرین است بنابراین برای محاسبه تبخیر دریاچه ارومیه باید اعداد مربوط به تبخیر تشتک آب شیرین را در ضریبی ضرب نمود تا میزان تبخیر در آب شور دریاچه محاسبه شود. این در حالی است که با شور شدن بیشتر آب دریاچه، میزان تبخیر نسبت به عدد تشتک تبخیر، کاهش بیشتری از خود نشان می دهد.

نکته ی دیگری که در محاسبه مقدار تبخیر دریاچه ارومیه با استفاده از داده های تشتک تبخیر باید به آن توجه داشت، تأثیر رطوبت سطح دریاچه در کاهش تبخیر است. به این معنی که اگر یک تشتک از آب دریاچه با همان میزان شوری و مشخصات فیزیکی پر شود، میزان تبخیر در دریاچه از مقدار اندازه گیری شده توسط تبخیر سنج کمتر است. یک راه تبدیل داده های تبخیر تشتک به دریاچه استفاده از فرمول پنمن بوده و روش دیگر استفاده از ضریب تشتک تبخیر است . روش اول یعنی فرمول پنمن از 6 معادله تشکیل شده و محاسبه این معادلات نیاز به داده های بسیاری از جمله رطوبت و میزان انتقال حرارت دریاچه با زمین و غیره دارد [4]. بنابراین محاسبه تبخیر دریاچه ارومیه از این روش میسر نیست. در عوض محققان زیادی بر روی عدد ضریب تشتک فعالیت نموده و هر یک ضریبی را معرفی کرده اند. با بررسی این ضرایب اعلام شده، می توان به عدد 77/0 به عنوان ضریب تشتک تبخیر آمریکایی رسید. 

جدول1 – مقادیر ضریب تشتک تبخیر سنج، aP، ارائه شده توسط محققین مختلف [4].

بنابراین عدد تبخیر به دست آمده از ایستگاه های تبخیر سنجی باید توسط دو ضریب اصلاح شود :

1-    ضریب اصلاح تشتک برای تبدیل عدد تشتک به عدد تبخیر دریاچه که معادل 0.77 در نظر گرفته می شود. این عدد فارغ از شوری و شیرینی آب دریاچه بوده و صرفاً جهت در نظر گرفتن شرایط رطوبت سطح دریاچه لحاظ می شود.این ضریب رابطه تبدیل تبخیر از سطح تشتک به سطح دریاچه را با فرض شرایط فیزیکی و شیمیایی یکسان آب بیان می کند.

2-   ضریب اصلاح تبخیر آب شیرین به آب شور که بسته به میزان شوری دریاچه، متفاوت می باشد.

 

2-2 داده های تحقیق

در این تحقیق داده های ایستگاه های تبخیر سنجی14 ایستگاه مجاور دریاچه ارومیه در بازه زمانی 1375 تا 1390 مورد بررسی قرار گرفته اند. این دادها به صورت میانگین های ماهانه در دسترس قرار دارند. در بازه زمانی 1382 تا 1390، داده های کلیه ایستگاه ها به صورت کامل و بدون نقص می باشد. بدین معنی که در تمامی ایستگاه ها، مقادیر میانگین ماهیانه تبخیر مربوط به کلیه ماه ها موجود است. اما در بازه زمانی 1375 تا 1382، داده های ماهیانه برخی ایستگاه ها در موجود نمی باشد. در جدول2 اسامی 14 ایستگاه انتخاب شده به همراه مختصات جغرافیایی آن ها و در شکل2 محل قرارگیری آن ها نسبت به دریاچه به نمایش درآمده است. شایان ذکر است که معیار انتخاب ایستگاه ها، در اختیار داشتن داده ها در بازه زمانی ذکر شده ( به خصوص در بازه 1382 تا 1390) و فاصله آن ها از دریاچه می باشد. ایستگاه های انتخاب شده در فاصله ای کمتر از 30 کیلومتر نسبت به دریاچه قرار دارند.

جدول2 – نام، فاصله از دریاچه و مختصات جغرافیایی 14 ایستگاه تبخیر سنجی انتخاب شده

شکل2 – محل قرار گیری 14 ایستگاه انتخاب شده نسبت به دریاچه ارومیه

در این میان ایستگاه گلمخانه از اهمیت زیادی برخوردار است. بدین دلیل که در این ایستگاه علاوه بر تشتک های تبخیر سنجی آب شیرین، از یک تشتک تبخیر سنجی آب شور نیز استفاده می شود که با استفاده از آب دریاچه ارومیه تبخیر سنجی را انجام می دهد. اهمیت این تشتک به این دلیل است که شوری آب، تبخیر را کاهش می دهد. در شرایطی که تمامی ایستگاه های موجود، از آب شیرین برای تبخیر سنجی استفاده می کنند و قانون تجربی و نادقیقی برای تبدیل تبخیر آب شیرین به آب شور وجود دارد، با استفاده از داده های ایستگاه گلمخانه نیازی به استفاده از این قانون نیست.

3-    بحث و نتایج

به منظور بسط دادن تبخیر آب شور ایستگاه گلمخانه به کل دریاچه، ابتدا لازم است داده های تبخیر آب شیرین این ایستگاه در کنار داده های تبخیر آب شیرین ایستگاه های دیگر بررسی شود. از آن جا که تبخیر در اطراف دریاچه یکسان نیست، باید در ابتدا بررسی نمود که داده های تبخیر ایستگاه گلمخانه چه نسبتی با میانگین تبخیر در اطراف دریاچه دارد.با میانگین گیری از داده های 9 ساله (بازه زمانی 1382-1390) 14 ایستگاه انتخاب شده و ایستگاه گلمخانه (آب شور و آب شیرین) می توان به این مهم دست یافت. در جدول3 میانگین 9 ساله ایستگاه های یاد شده به تصویر درآمده است.

جدول3 – میانگین تبخیر 9 ساله (1382-1390) 14 ایستگاه مجاور دریاچه به همراه ایستگاه گلمخانه (آب شور و آب شیزین) در ماه های مختلف

همچنین میانگین تبخیر در ایستگاه گلمخانه و ایستگاه های مجاور دریاچه در سال های مختلف (1375 تا 1390) با یکدیگر مقایسه شده اند. در این  میان از 14 ایستگاه انتخاب شده، 10 ایستگاه که داده های ماهیانه آن ها در تمامی طول بازه زمانی مورد نظر (1375 تا 1390) موجود است، تحلیل شده اند. در جدول4 میانگین سالیانه داده های این 10 ایستگاه به همراه داده های میانگین سالیانه ایستگاه گلمخانه آب شور و شیرین نمایش داده شده است. 10 ایستگاه فوق الذکر شامل ایستگاه های آذرشهر چاي‌، تازه كند مياندوآب، داشخانه، پيه جيك، مهماندار، قاسملو، آباجالو سفلي، گلمانخانه آبشيرين، كمپ اروميه و يالقوزآغاج می باشند.

جدول4 –میانگین سالیانه داده های تبخیر 10 ایستگاه در مجاورت دریاچه و ایستگاه گلمخانه (آب شور و آب شیرین) و نسبت داده های میانگین 10 ایستگاه به داده های گلمخانه اب شیرین

 

تشتک مورد استفاده در 10 ایستگاه فوق الذکر و ایستگاه گلمخانه، از نوع آب شیرین می باشد. در نتیجه داده های تبخیر آن ها نیز به یک نوع آب (آب شیرین) مربوط می شود. از این رو برای به دست آوردن نسبت تبخیر ایستگاه گلمخانه آب شیرین به کل حوزه ی اطراف دریاچه ارومیه، می توان مقادیر میانگین 10 ایستگاه را بر مقادیر تبخیر ایستگاه گلمخانه آب شیرین تقسیم نمود. در جدول4 و شکل3 این مقادیر برای سال های مختلف به نمایش درآمده است.

 

شکل3– نمودار تغییر نسبت مقادیر تبخیر میانگین 10 ایستگاه به مقادیر تبخیر ایستگاه گلمخانه آب شیرین در بازه زمانی 1375 تا 1390

همان گونه که از جدول4 و شکل3 مشخص است، در بازه زمانی 1375 تا 1390 تبخیر آب شیرین در اطراف دریاچه ارومیه 078/1بیشتر از ایستگاه گلمخانه (آب شیرین) بوده است. بنابراین ایستگاه گلمخانه داده های تبخیر را به اندازه حدودا 8 درصد کمتر از میانگین ایستگاه های تبخیر سنجی نشان می دهد. برای توضیح این پدیده دو توضیح متضاد وجود دارد :

1-    به علت نزدیک تر بودن ایستگاه گلمخانه به دریاچه و در نتیجه رطوبت بیشتری که در محل وجود دارد، تبخیر کمتری اتفاق می افتد.

2-    به علت بزرگی دریاچه و وجود اقلیم های مختلف در اطراف آن، تبخیر در جای جای دریاچه متفاوت است و باید به عدد میانگین استناد کرد نه به ایستگاه های نزدیک تر.

برای رد نظریه یک کافی است که فاصله ایستگاه های تبخیر سنجی را تا دریاچه محاسبه نموده و عدد تبخیر در این ایستگاه ها را باهم مقایسه کرد. اگر با فاصله گرفتن از دریاچه تبخیر افزایش یابد نظریه یک صحیح می باشد و در غیر این صورت نظریه دوم این پدیده را بهتر توضیح می دهد. برای بررسی این موضوع داده های تبخیر 14 ایستگاه مجاور دریاچه از سال 1382 تا سال 1390 به ترتیب فاصله از دریاچه بررسی شده اند. در جدول5 مقادیر میانگین تبخیر آب شیرین در بازه زمانی 1382 تا 1390 در 14 ایستگاه انتخاب شده به نمایش درامده است.

جدول5 – داده های میانگین مقادیر تبخیر آب شیرین در 14 ایستگاه انتخاب شده در بازه زمانی 1382 تا 1390

همان طور که از جدول5 مشخص است، رابطه مشخصی بین فاصله از دریاچه و میزان تبخیر اندازه گیری شده توسط تشتک تبخیر مشاهده نمی شود . بنابراین نظریه اول با قطعیت رد می شود. در نتیجه در صورت نیاز به استفاده از داده های تبخیر آب شور در ایستگاه گلمخانه برای محاسبه تبخیر دریاچه ارومیه، لازم است ضریب تصحیح ایستگاه گلمخانه که معادل 08/1 است در آن ضرب شود. به این معنی که تبخیر آب شور در تشتک تبخیر در اطراف دریاچه به صورت میانگین 08/1 از عدد نشان داده شده در ایستگاه گلمخانه بیشتر است.

 

 

3-1 رابطه بین تبخیر آب شیرین و شور در ایستگاه گلمخانه

داده های مربوط به تبخیر سالانه آب شور و شیرین ایستگاه گلمخانه در جدول6 نمایش داده شده است.

جدول6 – مقادیر تبخیر سالیانه آب شور دریاچه و آب شیرین و نسبت بین این دو در ایستگاه گلمخانه

در بررسی رابطه بین تبخیر شور و شیرین در دریاچه ارومیه باید در نظر داشت که به صورت طبیعی هر چه غلظت نمک در آب بیشتر شود، تبخیر کاهش می یابد.

در هزاران سال گذشته میزان نمک دریاچه ارومیه معمولا بین 130 تا 180 میلی گرم در لیتر در نوسان بوده و اعداد 250 میلی گرم در لیتر را نیز تجربه کرده است. در سال 1380 میزان شوری دریاچه به 300 میلی گرم در لیتر رسید و در سال 1389 غلظت نمک 380 میلی گرم در لیتر اندازه گیری شده است. بنابراین در خلال سال های 1380 تا 1390 میزان شوری آب دریاچه ارومیه مرتب افزایش یافته تا به حالت اشباع آب نمک رسیده است. بنابراین شیب افزایش شوری دریاچه ارومیه از سال 1380 تا 1390 معادل 029/0 بوده است.

اما چنان چه شیب تغییرات نسبت تبخیر در خلال این سال ها رسم شود، شیب 033/0 حاصل می شود که به نوعی تایید کننده نظریه کاهش یک درصد تبخیر بر اثر افزایش یک درصد نمک در آب می باشد. در شکل4 تغییرات نسبت تبخیر در خلال سال های 1382 تا 1390 به تصویر کشیده شده است.

 

شکل4 – تغییرات نسبت تبخیر در خلال سال های 1382 تا 1390

از آن جا  ستاد احیای دریاچه ارومیه برنامه ای 10 ساله را برای احیای دریاچه اعلام نموده و در خلال این 10 سال شوری آب دریاچه کم و کمتر می شود، عدد میانگین 25/1 برای آن در نظر گرفته می شود. به این معنی که تبخیر آب شور دریاچه به صورت میانگین در این دوره زمانی 75 درصد کمتر از آب شیرین است. بنابراین برای تبدیل اعداد تشتک های شیرین به شور باید آن ها را در عدد 0.75 ضرب نمود. تا تبخیر آب شور متناسب با اعداد تبخیر آب شیرین محاسبه شود.

3-2 محاسبه میزان تبخیر میانگین

برای محاسبه میزان تبخیر میانگین از دو روش به شرح زیر استفاده شده است :

1-    عدد تبخیر آب شور در ایستگاه گلمخانه موجود است و میانگین 10 سال اخیر آن 1124 می باشد. برای بسط دادن این عدد به کل دریاچه، باید ابتدا در عدد 1.08 ضرب شده و سپس با استفاده از ضریب تشتک به میزان 0.77 تعدیل شود. درنتیجه میزان تبخیر آب دریاچه ارومیه به صورت میانگین 934 میلیمتر در سال محاسبه می شود.

2-    میانگین تبخیر 10 ساله اخیر 14 حوزه اطراف دریاچه ارومیه 1507 میلی متر می باشد. اگر این عدد در عدد 0.75 برای در نظر گرفتن شوری و عدد 0.77 به عنوان ضریب تشتک ضرب شود میزان تبخیر آب دریاچه ارومیه به صورت میانگین 866 میلی متر در سال محاسبه می شود.

میانگین این دو عدد  که از دو روش متفاوت محاسبه شده اند، دقیقا عدد 900 میلی متر می باشد که عدد نهایی تبخیر محاسبه شده از سطح دریاچه ارومیه است.

3-3 محاسبه روند ماهیانه تغییر تبخیر

تبخیر در ماه های مختلف متفاوت است. در ماه های گرم تبخیر افزایش یافته و در ماه های سرد کاهش تبخیر روی می دهد. در سناریوهای آبریزی به دریاچه چنان چه ابتدا جریان آب های سطحی  وارد محاسبات شده و سپس عدد تبخیر از آن کم شود، محاسبه با زمانی که در ابتدا عدد تبخیر را کسر شده و سپس جریان آب سطحی را وارد می شود، بسیار متفاوت خواهد بود. بنابراین شبیه سازی ماهیانه دقیق ترین شبیه سازی سناریو های آب رسانی به دریاچه می باشد. برای انجام این کار باید عدد تبخیر 900 میلیمتر را به صورت دقیق بین ماه های مختلف تقسیم نموده و پارامترهای دیگر نظیر بارندگی و جریان آب سطحی را نیز به صورت ماهیانه در محاسبات وارد کرد. برای محاسبه تبخیر به صورت ماهیانه، داده های مربوط به آب شور دریاچه در ایستگاه گلمخانه در ماه های مختلف نسبت به میانگین همان سال در شکل5 رسم شده اند.

 

شکل5 - نمودارداده های مربوط به آب شور دریاچه در ایستگاه گلمخانه در ماه های مختلف نسبت به میانگین همان سال

اگر نمودار میانگین به عنوان مرجع در نظر گرفته شده و عدد تبخیر 90 سانتی متر را با همان نسبت بین ماه های مختلف تقسیم شود، نمودار شکل6 حاصل می شود که نشان دهنده تبخیر میانگین ماهیانه از سطح دریاچه ارومیه می باشد.

 

شکل6 - تبخیر میانگین ماهیانه از سطح دریاچه ارومیه

بنابراین تبخیر از سطح دریاچه ارومیه در ماه های مختلف محاسبه شده و مقادیر نهایی آن در جدول7 نمایش داده می شود.

جدول7 – مقادیر میانگین ماهیانه تبخیر از سطح دریاچه ارومیه

 

4-   جمع بندی

برآورد دقیق مقدار تبخیر دریاچه ارومیه نیازمند در نظر گرفتن کلیه متغیرهای فیزیکی و شیمیایی آب دریاچه و متغیرهای اقلیمی و آب و هوایی محیط اطراف آن می باشد. به دلیل فقدان داده در زمینه موارد یادشده در این تحقیق با بررسی داده های 14 ایستگاه تبخیرسنجی اطراف دریاچه ارومیه شامل ایستگاه گلمخانه آب شور و شیرین، برآوردی برای تبخیر آب از دریاچه ارومیه حاصل شده است. ضریب تبدیل میزان تبخیر تشتک آب شور به تیخیر کل دریاچه برابر 08/1 و ضریب تبدیل تشتک آب شیرین به شور 75/0 برآورد شده است. ضریب تبدیل میزان تبخیر تشتک به تبخیر دریاچه نیز 77/0 در نظر گرفته شده است. با استفاده از این مقادیر مقدار میانگین تبخیر سالیانه 900 میلی متر برآورد می شود که می توان آن را به صورت میانگین های ماهیانه تبدیل نمود.

در مطالعات پیش رو مب توان از طریق برآورد مقادیر میانگین ماهیانه بارش و جریان های سطحی، مدل بیلام آبی دریاچه ارومیه را توسعه داده و با استفاده از آن سناریوهای آبرسانی را ارزیابی نمود.

 

 

5-   منابع و ماخذ

[1]. لطفی احمد. دریاچه ارومیه تشریح شرایط پایه. سازمان حفاضت محیط زیست. 1391. http://www.doe.ir/portal/theme/talab/0DB/2-BS/INV/PROD/bs-inv-prod-lu-re-fa-2012.pdf

[2]. هاشمی سید مختار. گزارش هم  نهاد مروری بر وضعیت منابع آب حوضه آبریز دریاچه ارومیه. طرح حفاظت از تالاب های ایران. 1387. http://www.doe.ir/portal/theme/talab/0DB/2-BS/INV/PROD/bs-inv-prod-lu-fa-re-2008.pdf

[3]. چاخرلو مهرداد ، رضايي حسين ، بشارت سينا . بررسي روند تغييرات تبخير و تبخير - تعرق در حوزه درياچه اروميه. يازدهمين سمينار سراسري آبياري و كاهش تبخير. 1390.

[4]. محمدی میرعلی، رابطه بین تبخیر آب های شور و شیرین و تأثیر آن روی تبخیر آب دریاچه ارومیه. شرکت سهامی آب منطقه ای استان آذربایجان غربی. 1383. www.wrm.ir/rwrd/AG001_final.pdf



[1]- System International (S.I.)